Vakyache Prakar In Marathi | 9 प्रकार उदाहरणे व Smart Tips

मराठी व्याकरणात वाक्याचे प्रकार (Vakyache Prakar In Marathi) हा विषय शाळेपासून स्पर्धा परीक्षांपर्यंत सगळीकडे विचारला जातो.

थेट उत्तर: मराठी व्याकरणात वाक्याचे एकूण 9 मुख्य प्रकार आहेत. अर्थावरून 6 आणि रचनेवरून 3. याशिवाय क्रियापदाच्या अर्थावरून विध्यर्थी, संकेतार्थी असे अतिरिक्त प्रकारही अभ्यासले जातात.

हा लेख वाचल्यावर तुम्हाला प्रत्येक वाक्य प्रकार ओळखता येईल, उदाहरणे आठवता येतील आणि worksheet सारव्यात उत्तरे अचूक सुटतील.

Table of Contents

Vakyache Prakar – At a Glance

तथ्य	तपशील
विषय	वाक्याचे प्रकार (Marathi Grammar)
एकूण मुख्य प्रकार	9
अर्थावरून प्रकार	6 (विधानार्थी, होकारार्थी, नकारार्थी, प्रश्नार्थी, उद्गारार्थी, आज्ञार्थी)
रचनेवरून प्रकार	3 (केवल, संयुक्त, मिश्र)
अतिरिक्त प्रकार	3 (स्वार्थी, विध्यर्थी, संकेतार्थी)
वाक्याचे मुख्य घटक	2 (उद्देश / कर्ता + विधेय / क्रियापद)
प्रश्नार्थी वाक्याचे चिन्ह	? (प्रश्नचिन्ह)
उद्गारार्थी वाक्याचे चिन्ह	! (उद्गारचिन्ह)
विधानार्थी वाक्याचे चिन्ह	. (पूर्णविराम)
विध्यर्थी ओळखण्याची खूण	क्रियापदाला वा / वी / वे / व्या प्रत्यय
संकेतार्थी ओळखण्याची खूण	जर-तर / क्रियापदाला “स” प्रत्यय
उपयोग	शालेय परीक्षा, MPSC, तलाठी, पोलिस भरती

वाक्य म्हणजे काय? | Vakya VA Vakyache Prakar In Marathi

जेव्हा अनेक शब्द एकत्र येऊन एक पूर्ण विचार किंवा भावना व्यक्त करतात, तेव्हा त्या शब्दसमूहाला वाक्य असे म्हणतात.

वाक्य म्हणजे अर्थपूर्ण शब्दांचा असा समूह ज्यातून एक संपूर्ण विधान व्यक्त होते. प्रत्येक वाक्यात एक उद्देश (कर्ता) आणि एक विधेय (क्रियापद) असते. वाक्याचे अर्थावरून 6 आणि रचनेवरून 3 असे एकूण 9 मुख्य प्रकार मराठी व्याकरणात आहेत.

उदाहरण:

“पाऊस पडला.” – यात कर्ता: पाऊस, क्रियापद: पडला. हे एक पूर्ण वाक्य आहे.
“पाऊस” – हे केवळ एक शब्द आहे, वाक्य नाही.

वाक्याचे घटक – उद्देश व विधेय

प्रत्येक वाक्यात दोन मुख्य घटक असतात. हे घटक समजले की कोणतेही वाक्य विश्लेषण करणे सोपे होते.

घटक	दुसरे नाव	म्हणजे काय	उदाहरण
उद्देश	कर्ता / Subject	वाक्यात ज्याच्याबद्दल विधान केले जाते	राम शाळेत जातो. (राम = उद्देश)
विधेय	क्रियापद / Predicate	उद्देशाबद्दल जे सांगितले जाते ते	राम शाळेत जातो. (शाळेत जातो = विधेय)

सोपे उदाहरण:

“पक्षी आकाशात उडतात.” → पक्षी = उद्देश | आकाशात उडतात = विधेय
“सूर्य उगवला.” → सूर्य = उद्देश | उगवला = विधेय

परीक्षेसाठी टिप: केवल वाक्यात एकच उद्देश + एकच विधेय असते. जेव्हा दोन क्रियापदे दिसतात तेव्हा वाक्य साधे नाही हे ओळखा.

Vakyache Prakar In Marathi – एकूण किती व कोणते प्रकार आहेत?

मराठी व्याकरणात वाक्यांचे वर्गीकरण दोन मुख्य आधारांवर होते:

वर्गीकरणाचा आधार	प्रकारांची संख्या	प्रकार
अर्थावरून	6	विधानार्थी, होकारार्थी, नकारार्थी, प्रश्नार्थी, उद्गारार्थी, आज्ञार्थी
रचनेवरून	3	केवल वाक्य, संयुक्त वाक्य, मिश्र वाक्य
एकूण	9

याशिवाय क्रियापदाच्या रूपावरून स्वार्थी, विध्यर्थी, संकेतार्थी हे तीन अतिरिक्त प्रकार MPSC व इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये विचारले जातात.

अर्थावरून वाक्याचे प्रकार | Vakyache Prakar Marathi Grammar

वाक्यातून कोणता अर्थ व्यक्त होतो यावरून खालील 6 प्रकार ठरतात.

1. विधानार्थी वाक्य (Vidhanarthi Vakya In Marathi)

व्याख्या: ज्या वाक्यात एखाद्या गोष्टीचे साधे विधान केलेले असते त्यास विधानार्थी वाक्य म्हणतात. वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम (.) येतो.

विधानार्थी वाक्याचे दोन उपप्रकार आहेत: होकारार्थी आणि नकारार्थी.

उदाहरणे:

शेतकरी शेतात काम करतो.
आकाशात ढग जमा झाले आहेत.
रमेश रोज सकाळी व्यायाम करतो.

2. होकारार्थी वाक्य (Hokararthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यातील क्रियापदाने क्रियेचा होकार दर्शवला जातो त्यास होकारार्थी वाक्य म्हणतात. या वाक्यात “नाही”, “नको”, “न” हे नकार दर्शवणारे शब्द नसतात.

उदाहरणे:

मुले शाळेत अभ्यास करतात.
आज गावात उत्सव आहे.
सुनीता रोज पुस्तक वाचते.
पक्षी आकाशात उडतात.
सूर्य पूर्वेला उगवतो.

3. नकारार्थी वाक्य (Nakararthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यातील क्रियापदाने क्रियेचा नकार दर्शवला जातो त्यास नकारार्थी वाक्य म्हणतात. “न”, “नाही”, “नको”, “नये” हे शब्द ओळखचिन्ह म्हणून काम करतात.

उदाहरणे:

आज पाऊस पडला नाही.
मला हे काम आवडत नाही.
लहान मुलांनी खोटे बोलू नये.
रस्त्यावर घाण टाकू नका.
परवानगीशिवाय आत जाऊ नये.

4. प्रश्नार्थी वाक्य (Prashnarthi Vakya In Marathi)

व्याख्या: ज्या वाक्यात कोणाला प्रश्न विचारलेला असतो त्यास प्रश्नार्थी वाक्य म्हणतात. वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) येते. “का, काय, कधी, कुठे, कोण, किती” असे प्रश्नार्थक शब्द वापरले जातात.

उदाहरणे:

तू कधी परत येणार आहेस?
आज जेवण काय आहे?
तुम्ही कुठे राहता?
परीक्षेत किती गुण मिळाले?
हे पुस्तक तुझे आहे का?

5. उद्गारार्थी वाक्य (Udgararthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यात मनातील तीव्र भावना एकाएकी व्यक्त होतात त्यास उद्गारार्थी वाक्य म्हणतात. वाक्याच्या शेवटी उद्गारचिन्ह (!) येते. “किती, काय, अरेरे, शाब्बास, बापरे, वा” असे शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला येतात.

उदाहरणे:

शाब्बास! तू परीक्षेत पहिला आलास.
बापरे! किती भयंकर वादळ हे!
वा! काय सुंदर निसर्ग आहे!
अरेरे! खूप दुःख झाले.
काय! तू इतक्या लवकर आलास?

6. आज्ञार्थी वाक्य (Adnyarthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यात आज्ञा, हुकूम, विनंती, उपदेश किंवा प्रार्थना असते त्यास आज्ञार्थी वाक्य म्हणतात. क्रियापदाचे रूप आज्ञा देण्याचे असते.

महत्त्वाचे: विनंती आणि प्रार्थना यांचेही वाक्य आज्ञार्थीच असते.

उदाहरणे:

मुलांनो, स्वच्छता राखा.
कृपया पाण्याचा अपव्यय करू नका.
देवा, सगळ्यांना सुख दे. (प्रार्थना – आज्ञार्थी)
दरवाजा हळू बंद कर.
झाडे लावा, झाडे जगवा.

थोडक्यात सांगायचे तर: अर्थावरून वाक्याचे 6 प्रकार आहेत. विधानार्थी हा सर्वात मूळ प्रकार असून त्याचे होकारार्थी आणि नकारार्थी असे दोन भाग पडतात. प्रश्नार्थी, उद्गारार्थी आणि आज्ञार्थी हे उर्वरित तीन स्वतंत्र प्रकार आहेत.

रचनेवरून वाक्याचे प्रकार | Vakyache Prakar In Marathi With Example

वाक्यात किती विधाने आहेत आणि ती कशी जोडली आहेत यावरून रचनेनुसार तीन प्रकार ठरतात.

1. केवल वाक्य (Simple Sentence)

व्याख्या: ज्या वाक्यात फक्त एकच उद्देश (कर्ता) आणि एकच विधेय (क्रियापद) असते त्यास केवल वाक्य म्हणतात. याला साधे वाक्य असेही म्हणतात.

फॉर्म्युला: एक कर्ता + एक क्रियापद = केवल वाक्य

उदाहरणे:

आजी रोज देवाची पूजा करते.
संध्याकाळी मुले मैदानावर खेळतात.
पावसाळ्यात नद्यांना पूर येतो.
गुरुजींनी मुलांना गोष्ट सांगितली.
पक्षी फांदीवर बसले आहेत.

2. संयुक्त वाक्य (Compound Sentence)

व्याख्या: दोन किंवा अधिक स्वतंत्र केवल वाक्ये प्रधानत्वबोधक उभयान्वयी अव्यय (आणि, व, पण, परंतु, किंवा, अथवा, शिवाय) यांच्या साहाय्याने जोडली गेली असता जे वाक्य तयार होते त्यास संयुक्त वाक्य म्हणतात.

फॉर्म्युला: केवल वाक्य + (आणि/पण/किंवा) + केवल वाक्य = संयुक्त वाक्य

ओळखण्याची सोपी युक्ती: संयुक्त वाक्यातील दोन्ही भाग स्वतंत्रपणे वेगळे केले तरी प्रत्येकाला स्वतंत्र अर्थ प्राप्त होतो.

उदाहरणे:

सकाळ झाली आणि पक्षी किलबिलाट करू लागले.
मी बाहेर पडलो परंतु रस्त्यावर चिटपाखरूही नव्हते.
तू चहा घेणार की कॉफी घेणार?
त्याने खूप मेहनत केली पण यश मिळाले नाही.
आईने स्वयंपाक केला व बाबांनी वाढले.

3. मिश्र वाक्य (Complex Sentence)

व्याख्या: एक मुख्य (प्रधान) वाक्य आणि एक किंवा अधिक गौण वाक्ये गौणत्वबोधक उभयान्वयी अव्यय (जर-तर, जेव्हा-तेव्हा, जो-तो, कारण, म्हणून, की) यांनी जोडली गेली असता जे वाक्य तयार होते त्यास मिश्र वाक्य म्हणतात.

ओळखण्याची सोपी युक्ती: मिश्र वाक्यात एक वाक्य दुसऱ्यावर अवलंबून असते. गौण वाक्य एकट्याने वाचले तर अर्थ अपूरा राहतो.

सामान्यतः वापरले जाणारे जोड शब्द:

जोड शब्द	अर्थ
जर … तर	संकेत / अट
जरी … तरी	विरोध दर्शक
जेव्हा … तेव्हा	काळ दर्शक
जो … तो	संबंधी सर्वनाम
कारण	कारण दर्शक
म्हणून	परिणाम दर्शक

उदाहरणे:

जर मेहनत केलीस तर यश नक्की मिळेल.
जेव्हा सूर्य उगवतो तेव्हा अंधार दूर होतो.
त्याने चांगला अभ्यास केला म्हणून परीक्षेत पहिला आला.
जो खरे बोलतो तो सर्वांचा आवडता असतो.
मुख्याध्यापक म्हणाले की उद्या सहल आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर: केवल वाक्यात एकच क्रियापद असते. संयुक्त वाक्यात दोन्ही भाग स्वतंत्र असतात आणि ते “आणि, पण” सारख्या शब्दांनी जोडलेले असतात. मिश्र वाक्यात एक भाग दुसऱ्यावर अवलंबून असतो.

विध्यर्थी, स्वार्थी व संकेतार्थी वाक्य | Vakyache Prakar Marathi Grammar (अतिरिक्त प्रकार)

हे प्रकार क्रियापदाच्या अर्थावरून ओळखले जातात. MPSC, तलाठी, पोलिस भरती परीक्षांमध्ये यावर प्रश्न अवश्य येतात.

स्वार्थी वाक्य (Swarthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यातील क्रियापदावरून केवळ काळाचा (वर्तमान, भूत, भविष्य) बोध होतो, म्हणजेच क्रिया घडली, घडते किंवा घडेल एवढाच साधा अर्थ निघतो, त्यास स्वार्थी वाक्य म्हणतात.

ओळखण्याची खूण: क्रियापद साध्या काळाचे रूप घेते. “वा/वी/वे” किंवा “स” असे विशेष प्रत्यय नसतात.

उदाहरणे:

मुलाने अभ्यास केला. (भूतकाळ – स्वार्थी)
ती रोज शाळेत जाते. (वर्तमानकाळ – स्वार्थी)
उद्या पाऊस पडेल. (भविष्यकाळ – स्वार्थी)
शेतकरी शेत नांगरतो. (वर्तमानकाळ – स्वार्थी)

थोडक्यात: स्वार्थी म्हणजे “स्वतःच्या अर्थासाठी” – क्रिया फक्त काळ सांगते, इतर कोणताही विशेष अर्थ (इच्छा/अट/कर्तव्य) नसतो.

विध्यर्थी वाक्य (Vidhyarthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून कर्तव्य, शक्यता, इच्छा किंवा योग्यता यांचा बोध होतो त्यास विध्यर्थी वाक्य म्हणतात.

ओळखण्याची खूण: क्रियापदाला शेवटी वा, वी, वे, व्या हे प्रत्यय असतात.

उदाहरणे:

मुलांनी आई-वडिलांचा आदर करावा.
प्रत्येकाने रोज व्यायाम करावा.
देशाने प्रगती करावी.
आपण नेहमी खरे बोलावे.

संकेतार्थी वाक्य (Sanketarthi Vakya)

व्याख्या: ज्या वाक्यातून “अमुक केले असते तर अमुक झाले असते” अशा प्रकारची अट किंवा संकेत व्यक्त होतो त्यास संकेतार्थी वाक्य म्हणतात.

ओळखण्याची खूण: वाक्याची सुरुवात “जर” ने होते किंवा क्रियापदाला “स” प्रत्यय लागलेला असतो (आलास, गेलास).

उदाहरणे:

जर वेळेवर औषध घेतले असते, तर बरे वाटले असते.
तू सांगितलेस तर मी नक्की येईन.
मी पक्षी असतो तर मुक्तपणे उडालो असतो.

मिश्र आणि संयुक्त वाक्य: तुलना तक्ता

हे दोन प्रकार बहुतेक विद्यार्थ्यांना गोंधळात टाकतात. खालील तक्त्याने हा फरक एकदा स्पष्ट झाला की परीक्षेत कधी चुकणार नाही.

मुद्दा	संयुक्त वाक्य	मिश्र वाक्य
वाक्यांचा दर्जा	दोन्ही वाक्ये समान दर्जाची (प्रधान)	एक प्रधान, बाकी गौण
जोड शब्द	आणि, व, पण, परंतु, किंवा, अथवा	जर-तर, जेव्हा-तेव्हा, जो-तो, कारण, म्हणून
स्वातंत्र्य	दोन्ही भाग स्वतंत्रपणे अर्थपूर्ण	गौण वाक्य एकट्याने अपूर्ण
उदाहरण	पाऊस आला आणि मोर नाचू लागला.	जेव्हा पाऊस आला तेव्हा मोर नाचू लागला.

वाक्याचे प्रकार – 100+ उदाहरणे सराव तक्ता

खालील तक्त्यात प्रत्येक प्रकाराची वैविध्यपूर्ण उदाहरणे दिली आहेत. शाळा परीक्षा, MPSC, तलाठी, पोलिस भरती – सर्वांसाठी उपयुक्त.

क्रमांक	उदाहरण	वाक्याचा प्रकार
1	सूर्य पूर्वेला उगवतो.	होकारार्थी वाक्य
2	आज पाऊस पडला नाही.	नकारार्थी वाक्य
3	तू कुठे राहतोस?	प्रश्नार्थी वाक्य
4	शाब्बास! तू पहिला आलास.	उद्गारार्थी वाक्य
5	मुलांनो, स्वच्छता राखा.	आज्ञार्थी वाक्य
6	जर मेहनत केलीस तर यश मिळेल.	मिश्र वाक्य
7	पाऊस आला आणि मोर नाचू लागला.	संयुक्त वाक्य
8	पक्षी फांदीवर बसले आहेत.	केवल वाक्य
9	मुलांनी आई-वडिलांचा आदर करावा.	विध्यर्थी वाक्य
10	जर तू आलास तर आपण फिरायला जाऊ.	संकेतार्थी वाक्य
11	भारत माझा देश आहे.	होकारार्थी वाक्य
12	मला खोटे बोललेले आवडत नाही.	नकारार्थी वाक्य
13	परीक्षेत किती गुण मिळाले?	प्रश्नार्थी वाक्य
14	अरेरे! खूप दुःख झाले.	उद्गारार्थी वाक्य
15	देवा, सर्वांना सुख दे.	आज्ञार्थी वाक्य (प्रार्थना)
16	जेव्हा सूर्य उगवतो तेव्हा अंधार दूर होतो.	मिश्र वाक्य
17	त्याने खूप मेहनत केली पण यश मिळाले नाही.	संयुक्त वाक्य
18	आजीने आम्हांला गोष्ट सांगितली.	केवल वाक्य
19	प्रत्येकाने रोज व्यायाम करावा.	विध्यर्थी वाक्य
20	पाऊस पडला असता तर पीक आले असते.	संकेतार्थी वाक्य
21	शेतकरी शेतात राबतो.	होकारार्थी वाक्य
22	रस्त्यावर घाण टाकू नका.	आज्ञार्थी वाक्य
23	तुम्ही कधी महाबळेश्वरला गेला आहात का?	प्रश्नार्थी वाक्य
24	बापरे! किती भयंकर वादळ!	उद्गारार्थी वाक्य
25	आईने स्वयंपाक केला व बाबांनी वाढले.	संयुक्त वाक्य
26	जो खरे बोलतो तो सर्वांचा आवडता असतो.	मिश्र वाक्य
27	पावसाळ्यात नद्यांना पूर येतो.	केवल वाक्य
28	देशाने प्रगती करावी.	विध्यर्थी वाक्य
29	मी पक्षी असतो तर मुक्तपणे उडालो असतो.	संकेतार्थी वाक्य
30	मुले शाळेत अभ्यास करतात.	होकारार्थी वाक्य
31	लहान मुलांनी खोटे बोलू नये.	नकारार्थी वाक्य
32	हे पुस्तक तुझे आहे का?	प्रश्नार्थी वाक्य
33	वा! काय सुंदर निसर्ग आहे!	उद्गारार्थी वाक्य
34	पुस्तक उघड आणि अभ्यास सुरू कर.	आज्ञार्थी वाक्य
35	सकाळ झाली आणि पक्षी किलबिलाट करू लागले.	संयुक्त वाक्य
36	त्याने चांगला अभ्यास केला म्हणून परीक्षेत पहिला आला.	मिश्र वाक्य
37	गुरुजींनी मुलांना गोष्ट सांगितली.	केवल वाक्य
38	आपण नेहमी खरे बोलावे.	विध्यर्थी वाक्य
39	वेळेवर औषध घेतले असते तर बरे वाटले असते.	संकेतार्थी वाक्य
40	आज गावात उत्सव आहे.	होकारार्थी वाक्य
41	परवानगीशिवाय आत जाऊ नये.	नकारार्थी वाक्य
42	तुमचे नाव काय आहे?	प्रश्नार्थी वाक्य
43	काय! तू इतक्या लवकर आलास?	उद्गारार्थी वाक्य
44	झाडे लावा, झाडे जगवा.	आज्ञार्थी वाक्य
45	मी बाहेर पडलो परंतु रस्त्यावर कोणीच नव्हते.	संयुक्त वाक्य
46	मुख्याध्यापक म्हणाले की उद्या सहल आहे.	मिश्र वाक्य
47	संध्याकाळी मुले मैदानावर खेळतात.	केवल वाक्य
48	लोकांनी वृक्षारोपण करावे.	विध्यर्थी वाक्य
49	तू सांगितलेस तर मी नक्की येईन.	संकेतार्थी वाक्य
50	सुनीता रोज पुस्तक वाचते.	होकारार्थी वाक्य
51	आज विद्यार्थी वर्गात उपस्थित नाहीत.	नकारार्थी वाक्य
52	किती वाजले?	प्रश्नार्थी वाक्य
53	किती सुंदर आहे हे फूल!	उद्गारार्थी वाक्य
54	दरवाजा हळू बंद कर.	आज्ञार्थी वाक्य
55	तू चहा घेणार की कॉफी घेणार?	प्रश्नार्थी वाक्य
56	सूर्य मावळला आणि अंधार पडला.	संयुक्त वाक्य
57	त्याला पुरस्कार मिळाला कारण त्याने खूप परिश्रम केले.	मिश्र वाक्य
58	शेतकऱ्याने शेत नांगरले.	केवल वाक्य
59	मुलांनी दररोज अभ्यास करावा.	विध्यर्थी वाक्य
60	पाऊस थांबला असता तर आपण बाहेर गेलो असतो.	संकेतार्थी वाक्य
61	नदीत स्वच्छ पाणी वाहते.	होकारार्थी वाक्य
62	धूम्रपान करू नये.	नकारार्थी वाक्य
63	तुम्ही कुठे जात आहात?	प्रश्नार्थी वाक्य
64	अबब! केवढी ही गर्दी!	उद्गारार्थी वाक्य
65	मुलांनो, शांत बसा.	आज्ञार्थी वाक्य
66	जरी तो आजारी होता तरी परीक्षेला गेला.	मिश्र वाक्य
67	पहाट झाली व पक्षी किलबिलाट करू लागले.	संयुक्त वाक्य
68	आकाशात पश्चिमेकडे शुक्रतारा चमकतो.	केवल वाक्य
69	प्रत्येक नागरिकाने मतदान करावे.	विध्यर्थी वाक्य
70	जर वेळेत निघालास तर गाडी मिळेल.	संकेतार्थी वाक्य
71	आकाशात ढग जमा झाले आहेत.	होकारार्थी वाक्य
72	असे वागणे बरे नाही.	नकारार्थी वाक्य
73	तुझ्या घरी कोण कोण आहेत?	प्रश्नार्थी वाक्य
74	शाब्बास! तू छान काम केलेस.	उद्गारार्थी वाक्य
75	सर्वांनी एकत्र या.	आज्ञार्थी वाक्य
76	जिकडे पाहावे तिकडे हिरवळच दिसते.	मिश्र वाक्य
77	तो अभ्यास करतो आणि खेळतोही.	संयुक्त वाक्य
78	वडिलांनी मला नातेवाईकांची ओळख करून दिली.	केवल वाक्य
79	समाजाने एकजुटीने राहावे.	विध्यर्थी वाक्य
80	अभ्यास केला असता तर परीक्षेत पास झालो असतो.	संकेतार्थी वाक्य
81	रमेश रोज सकाळी व्यायाम करतो.	होकारार्थी वाक्य
82	यावर्षी जास्त पाऊस पडला नाही.	नकारार्थी वाक्य
83	हे काम कसे करायचे?	प्रश्नार्थी वाक्य
84	अरे वा! किती सुंदर चित्र!	उद्गारार्थी वाक्य
85	कृपया पाण्याचा अपव्यय करू नका.	आज्ञार्थी वाक्य
86	जे पेरले जाते तेच उगवते.	मिश्र वाक्य
87	पाऊसाने दडी मारली परंतु शेतकरी खचला नाही.	संयुक्त वाक्य
88	तानाजी लढता लढता मेला.	केवल वाक्य
89	विद्यार्थ्यांनी नियमित वाचन करावे.	विध्यर्थी वाक्य
90	त्याने बोलावले असते तर मी आलो असतो.	संकेतार्थी वाक्य
91	महाराष्ट्र हे माझे राज्य आहे.	होकारार्थी वाक्य
92	कोणाशीही उद्धट बोलू नये.	नकारार्थी वाक्य
93	सचिनने किती धावा केल्या?	प्रश्नार्थी वाक्य
94	वा! किती गोड गाणे आहे!	उद्गारार्थी वाक्य
95	आईने सांगितलेले ऐक.	आज्ञार्थी वाक्य
96	जेथे जातो तेथे तू माझ्यासोबत असतोस.	मिश्र वाक्य
97	आम्ही बागेत गेलो पण फुले तोडली नाहीत.	संयुक्त वाक्य
98	मी सेवानिवृत्त झाल्यावर आत्मचरित्र लिहीन.	केवल वाक्य
99	सर्वांनी देशावर प्रेम करावे.	विध्यर्थी वाक्य
100	तुम्ही पाठवले असते तर मला मिळाले असते.	संकेतार्थी वाक्य
101	ती शाळेत प्रथम क्रमांकाने उत्तीर्ण झाली.	होकारार्थी वाक्य
102	रस्त्यावर थुंकू नका.	नकारार्थी / आज्ञार्थी वाक्य
103	आज जेवण काय आहे?	प्रश्नार्थी वाक्य
104	बापरे! काय भयानक दृश्य!	उद्गारार्थी वाक्य
105	पुस्तक वाचत जा.	आज्ञार्थी वाक्य
106	जरी उशीर झाला तरी तो आलाच.	मिश्र वाक्य
107	ती नाचली आणि तो गायला.	संयुक्त वाक्य
108	पक्षी आकाशात उडतात.	केवल वाक्य
109	नागरिकांनी कायद्याचे पालन करावे.	विध्यर्थी वाक्य
110	पैसे असते तर घर विकत घेतले असते.	संकेतार्थी वाक्य

Vakyache Prakar In Marathi Worksheet – सराव प्रश्न

खालील वाक्यांचे प्रकार ओळखा. उत्तरे तक्त्याखाली दिली आहेत.

क्रमांक	वाक्य
1	सकाळी सकाळी पक्षी गाणे गातात.
2	तुम्ही कधी महाबळेश्वरला गेला आहात का?
3	अरे वा! किती सुंदर सूर्यास्त आहे हा!
4	मुलांनो, रस्त्यावर कचरा टाकू नका.
5	त्याला पुरस्कार मिळाला कारण त्याने खूप परिश्रम केले.
6	ती नाचली आणि तो गायला.
7	मला उद्या शाळेत जायचे नाही.
8	जर तू मेहनत केलीस, तर परीक्षा नक्की पास होशील.
9	शेतकऱ्याने शेत नांगरले.
10	मुलांनी दररोज अभ्यास करावा.

उत्तरे (Answers):

क्रमांक	वाक्याचा प्रकार
1	होकारार्थी / केवल वाक्य
2	प्रश्नार्थी वाक्य
3	उद्गारार्थी वाक्य
4	आज्ञार्थी वाक्य (नकारार्थी आज्ञा)
5	मिश्र वाक्य
6	संयुक्त वाक्य
7	नकारार्थी वाक्य
8	संकेतार्थी / मिश्र वाक्य
9	केवल वाक्य
10	विध्यर्थी वाक्य

Smart Tips – Vakyache Prakar In Marathi Exercise मध्ये चुका टाळा

परीक्षेत वाक्याचा प्रकार ओळखताना खालील shortcuts वापरा.

अर्थावरून ओळखण्यासाठी:

वाक्याच्या शेवटी ? दिसले – प्रश्नार्थी
वाक्याच्या शेवटी ! दिसले – उद्गारार्थी
“नाही / नको / नये / न” हे शब्द आहेत – नकारार्थी
क्रियापद आज्ञा देत आहे (कर, जा, सांग, बसा) – आज्ञार्थी
वाक्यात साधे विधान आहे, शेवटी (.) आहे – विधानार्थी
वाक्यात “नाही” नाही, साधे होकाराचे विधान आहे – होकारार्थी

रचनेवरून ओळखण्यासाठी:

वाक्यात एकच क्रियापद आहे – केवल वाक्य
आणि, व, पण, परंतु, किंवा या शब्दांनी वाक्ये जोडली आहेत – संयुक्त वाक्य
जर-तर, जेव्हा-तेव्हा, जो-तो, कारण, म्हणून आहे – मिश्र वाक्य

विध्यर्थी vs संकेतार्थी:

क्रियापदाला वा/वी/वे/व्या प्रत्यय – विध्यर्थी
वाक्यात “अट” किंवा “जर” आहे, क्रियापदाला “स” प्रत्यय आहे – संकेतार्थी

निष्कर्ष | Conclusion

Vakyache Prakar In Marathi हा मराठी व्याकरणाचा पाया आहे. एकूण 9 मुख्य प्रकार – अर्थावरून 6 आणि रचनेवरून 3 – नीट समजले की परीक्षेत हे प्रश्न कधीच चुकत नाहीत.

वाक्याच्या शेवटचे चिन्ह, वापरलेले उभयान्वयी अव्यय आणि क्रियापदाचे प्रत्यय या तीन गोष्टींकडे लक्ष दिले की वाक्याचा प्रकार चटकन ओळखता येतो.

FAQ – Vakyache Prakar In Marathi

प्रश्न 1: वाक्याचे प्रकार किती व कोणते?

अर्थावरून 6 (विधानार्थी, होकारार्थी, नकारार्थी, प्रश्नार्थी, उद्गारार्थी, आज्ञार्थी) आणि रचनेवरून 3 (केवल, संयुक्त, मिश्र) असे एकूण 9 मुख्य प्रकार आहेत. क्रियापदाच्या अर्थावरून विध्यर्थी आणि संकेतार्थी हे अतिरिक्त प्रकार आहेत.

प्रश्न 2: विधानार्थी आणि होकारार्थी वाक्यात काय फरक आहे?

विधानार्थी हा मुख्य प्रकार आहे. त्याचे दोन भाग आहेत: होकारार्थी आणि नकारार्थी. म्हणजेच जे होकार दर्शवते ते होकारार्थी आणि जे नकार दर्शवते ते नकारार्थी. दोन्ही मिळून “विधानार्थी” होतात.

प्रश्न 3: मिश्र वाक्य म्हणजे काय? एक उदाहरण द्या.

एक मुख्य वाक्य आणि त्यावर अवलंबून असलेले एक गौण वाक्य जेव्हा “जर-तर” किंवा “जेव्हा-तेव्हा” सारख्या गौणत्वबोधक शब्दांनी जोडले जाते तेव्हा मिश्र वाक्य तयार होते. उदाहरण: जर पाऊस पडला तर शेतात पीक येईल.

प्रश्न 4: संयुक्त वाक्यात कोणते शब्द येतात?

आणि, व, अन, पण, परंतु, किंवा, अथवा, शिवाय, म्हणून (कारण सांगताना नाही) हे प्रधानत्वबोधक उभयान्वयी अव्यय संयुक्त वाक्यात येतात.

प्रश्न 5: विध्यर्थी वाक्य कसे ओळखावे?

क्रियापदाला शेवटी वा, वी, वे हे प्रत्यय लागलेले दिसले तर ते विध्यर्थी वाक्य असते. उदाहरण: मुलांनी नियमित अभ्यास करावा. (करावा = कर + अवा)

प्रश्न 6: आज्ञार्थी वाक्यात प्रार्थनाही येते का?

हो. आज्ञा, हुकूम, विनंती, उपदेश आणि प्रार्थना या सगळ्यांचा समावेश आज्ञार्थी वाक्यात होतो. उदाहरण: “देवा, सर्वांना सुख दे.” हे वाक्य आज्ञार्थी आहे.

प्रश्न 7: Vakyache Prakar In Marathi Worksheet PDF कुठे मिळेल?

वरील सराव विभागात दिलेले 10 प्रश्न सराव म्हणून वापरता येतात. त्याशिवाय महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळाच्या इयत्ता 6 ते 8 च्या मराठी व्याकरणाच्या पुस्तकांमध्ये worksheet exercises उपलब्ध आहेत.

शब्दांच्या जाती समजण्यासाठी हा लेख वाचा: Shabdanchya Jati In Marathi